Wat blijft er over als wij verdwijnen?

Column

Wat blijft er over als wij verdwijnen?

Tussen de eeuwenoude stadsmuren en dorpspleinen van Toscane dwaalden mijn gedachten af naar ons eigen bestaan. Naar de plek die we innemen in een wereld die al eeuwen vóór ons bestond en ook na ons verder zal gaan.

De wijsheid van oude stenen

De afgelopen twee weken reisden we met de camper door Toscane. Van het ene middeleeuwse stadje naar het andere. We bezochten de bekendere steden zoals Lucca, Siena en San Gimignano, maar namen vooral de tijd om oude, kleine, onbekende, dorpjes te ontdekken. We dwaalden door de smalle straatjes, over eeuwenoude pleinen en langs imposante stadsmuren, waar het leek alsof de tijd had stilgestaan. Terwijl ik door die straatjes liep, dwaalden mijn gedachten 500 jaar terug in de tijd. Hoeveel gesprekken waren hier gevoerd? Hoeveel mensen hadden hier gelachen, liefgehad, geruzied, gehoopt en afscheid genomen? Ooit was dit hun wereld, hun leven, hun dagelijkse werkelijkheid, hun grote en hun kleine zorgen. En nu, honderden jaren later, lopen wij door hun straten. We bewonderen hun huizen, drinken een espresso aan de dorpsbar en eten een ijsje op het dorpsplein waar zij ooit hun boodschappen deden. Hun levens zijn voorbij, maar hun nalatenschap is gebleven.

Hoe belangrijk zijn we eigenlijk?

Terwijl ik over het dorpsplein tuur, bedenk ik me dat ons eigen leven vanzelfsprekend het middelpunt van onze aandacht vormt. We ervaren de werkelijkheid nu eenmaal vanuit ons eigen perspectief. Onze zorgen voelen groot, onze overtuigingen belangrijk en onze problemen soms allesoverheersend. Maar stel je voor dat iemand over 500 jaar door jouw straat loopt. Wat zou diegene nog weten van de zaken die jou vandaag bezighouden? Van die discussie waarin je zo graag je gelijk wilde halen? Van de teleurstelling die je maar moeilijk kon loslaten? Van de verwachtingen waaraan je probeerde te voldoen? Waarschijnlijk helemaal niets. Dat klinkt misschien confronterend, maar ik vind het ook een bevrijdende gedachte. Want niet alles wat vandaag belangrijk voelt, is ook werkelijk belangrijk wanneer we het vanuit een groter perspectief bekijken. Niet om onze gedachten of zorgen te bagatelliseren, maar juist om ze in verhouding te kunnen zien.

We zijn slechts passanten

In de psychologie wordt wijsheid onder andere in verband gebracht met zelftranscendentie: het vermogen om voorbij het eigen perspectief en eigenbelang te kijken en jezelf te zien als onderdeel van een groter geheel. Dat klinkt misschien abstract, maar in die eeuwenoude Italiaanse straatjes wordt het heel tastbaar. Wij zijn passanten. We maken tijdelijk deel uit van een wereld die al lang vóór ons bestond en ook ná ons verder zal gaan. Hoe belangrijk we ons eigen leven soms ook vinden, we zijn slechts een klein onderdeel van een veel groter verhaal.

Je doet er toe

En toch doet ons leven ertoe. Want terwijl de mensen die deze stadjes bouwden allang verdwenen zijn, leven de gevolgen van hun handelen nog altijd voort. In de gebouwen die ze achterlieten, de pleinen die ze aanlegden en de keuzes die ze maakten. Zij hebben bijgedragen aan een wereld waarvan ze zelf nooit zouden weten hoe die zich verder zou ontwikkelen. En precies daar ontstaat de interessante paradox. We zijn niet zo belangrijk als we denken, maar betekenisvoller dan we beseffen.

Wat laten wij achter?

Terwijl ik Toscane achter me laat, neem ik meer mee dan herinneringen aan prachtige landschappen, middeleeuwse stadjes en heerlijke Italiaanse maaltijden. Misschien moeten we de betekenis van ons leven niet uitsluitend zoeken in wat we bereiken, bezitten of voor onszelf realiseren. Misschien ligt die betekenis minstens zozeer in wat we voor anderen betekenen. In de aandacht die we iemand geven. De kansen die we voor anderen creëren. De liefde die we doorgeven. De keuzes die we maken wanneer ons eigen belang botst met dat van een ander. Veel van die handelingen laten geen eeuwenoude gebouwen of imposante stadsmuren na. Maar dat betekent niet dat hun invloed verdwijnt. Een vriendelijk gebaar kan iemands dag veranderen. Een betekenisvol gesprek kan iemands denken beïnvloeden. En de manier waarop we met anderen omgaan, kan doorwerken in relaties en generaties die we zelf nooit zullen kennen. Misschien is dat wel een van de mooiste verantwoordelijkheden die we als mens hebben: Hoe tijdelijk ons bestaan ook is, we kunnen bijdragen aan iets wat groter is dan onszelf, als je verder kijkt dan jezelf.

SHARE THIS COLUMN

Column