De spannende vragen die onder het oppervlak liggen

Column

De spannende vragen die onder het oppervlak liggen

wisdomlab
10/12/2017
Zuid Afrika

Jarenlang had ik Zuid-Afrika niet op mijn vizier. Niet omdat het er niet mooi zou zijn — integendeel — maar omdat ik er geen verbinding mee voelde. Waarom? Geen idee. Misschien omdat de geschiedenis me te beladen leek, te confronterend. Maar als je 56 landen verder bent, komt er een moment waarop ook datgene waar je omheen beweegt, aangekeken moet worden. Omdat sommige plekken je niet alleen iets prachtigs kan laten zien, maar je ook iets wezenlijks kan leren.

Paradijs op aarde

In december 2017 reisden we voor drie weken af naar Zuid-Afrika (roadmovie). En laat één ding helder zijn: Zuid Afrika is een land dat je moeiteloos in haar schoonheid opneemt. Het is overweldigend, veelzijdig, en onwerkelijk mooi. Een stukje paradijs op aarde of zoals ik het in een andere blog omschrijf ‘een natuurlijk symfonie’. Van wit duinzand dat oplicht in de zon tot dieprode zandwegen die zich een weg banen door het landschap. Van ruige bergketens tot eindeloze grasvlaktes waarin het leven zich langzaam ontvouwt. Je beweegt in Zuid Afrika moeiteloos tussen de zilte lucht aan zee, naar glooiende wijngaarden. Je eet in eenvoudige buitenhutjes waar eten puur en eerlijk is tot verfijnde restaurants waar chefs op topniveau bij elke gang een verhaal vertellen. Om nog maar te zwijgen over het indrukwekkende dierenrijk waar je getuige mag zijn van een wereld die niet van ons is. Aan de oppervlakte is Zuid-Afrika, letterlijk en figuurlijk, a-dem-be-ne-mend mooi (foto’s).

Wat onuitgesproken wordt

Maar wie met aandacht kijkt, voelt dat er iets onder dat oppervlak verscholen ligt. De geschiedenis van apartheid is vandaag de dag nog steeds tastbaar. Het is zichtbaar in de economische en sociale structuren, wie waar woont — en soms ook in wie waar werkt. Maar het zit niet alleen in structuren, ook in verhalen en in blikken. In wat uitgesproken wordt, en misschien nog meer in wat stil blijft.

Ik heb vaak geprobeerd het te begrijpen. Een systeem zo zorgvuldig opgebouwd, zo diep verankerd, dat het bijna onvoorstelbaar is dat mensen dit hebben bedacht — en uitgevoerd — tegenover andere mensen. In de musea waar dit verleden wordt verteld, voel je het meteen: hier wringt iets fundamenteels. Dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Dat waardigheid niet vanzelfsprekend is. En dat systemen — hoe solide ze ook lijken — uiteindelijk rusten op overtuigingen.

Vraag jezelf eens af

En dat is confronterend, omdat het niet alleen iets van toen is, maar onmiskenbaar ook van nu. Zuid-Afrika dwingt je om verder te kijken dan geschiedenis, om te erkennen dat dit geen geïsoleerd verhaal is. Het is een verhaal van ons allemaal. Zuid-Afrika is daarmee niet alleen een geografische reis, maar ook een innerlijke reis. Het land nodigt je uit om naast te kijken, te ervaren en te bewonderen, óók stil te staan, te onderzoeken en te reflecteren.

Wanneer voel ik me geneigd om verschil te benadrukken in plaats van overeenkomst? In welke situaties rechtvaardig ik ongelijkheid — subtiel of expliciet — voor mezelf? Waar profiteer ik, bewust of onbewust, van systemen die voor anderen minder rechtvaardig zijn? Welke overtuigingen heb ik ooit overgenomen zonder ze echt te toetsen? In hoeverre ben ik bereid mijn perspectief te laten kantelen door het verhaal van een ander? Wat zegt mijn ongemak over wat ik liever niet onder ogen zie? Wanneer spreek ik me uit en wanneer blijf ik stil? Hoe zou mijn handelen eruitzien als ik consequent vanuit gelijkwaardigheid denk en handel? Wat betekent menselijkheid voor mij?

En misschien, heel misschien, begint een wijzere wereld daar.

Want uiteindelijk is iedereen van de wereld, en de wereld is van iedereen.

SHARE & SPREAD WISDOM